الشيخ المنتظري

545

درسهايى از نهج البلاغه ( فارسي )

فرموده اند : پس از آن كه خداوند آسمان را خلق كرد ، براى اسكان آسمان و تعمير و آبادى آن كه از ملكوت اوست ملائكه را كه خلقت شگفت آورى است خلق فرموده است . عوالم پنجگانه هستى « ملكوت » در مقابل « مُلك » است ، ملك به اين عالم ما كه عالم ناسوت است گفته مىشود ، ولى ملكوت به عوالم بالاتر از عالم ناسوت گفته مىشود ; براى توضيح اين عوالم لازم است به نحوى كه در فلسفه و عرفان گفته شده است بگوييم براى عالم هستى مراتبى ترسيم كرده اند به اين بيان : 1 - ذات بارى تعالى كه يك وجود غيرمتناهى است ، صرف نظر از صفات او بلكه تنها به آن ذات خداوندى عالم « هاهوت » گفته اند . در اينجا « هُو » اشاره به ذات خداوند است . 2 - بعد ذات بارى تعالى را به لحاظ اين كه مشتمل بر صفات كماليه است ، گرچه اينها هم عين ذات او هستند ، اما در مقام لحاظ عالم صفات را از عالم ذات جدا فرض كرده و آن را به عالم « لاهوت » تعبير مىكنيم . 3 - نوبت به مخلوقات خدا مىرسد كه مهمترين آن مجرّدات و عقول كلّى است كه در اصطلاح فلاسفه عالم « جبروت » نام دارد . معناى « جبروت » قهّاريّت است ، و اين نام به اين دليل براى عقول كلّى انتخاب شده كه يك نحو جبّاريّت و قهّاريّتى نسبت به عالم پايين دارند ; يعنى آنها يك نحو عليّتى نسبت به عوالم زير دارند . 4 - بعد از عالم مجرّداتِ محض ، يك عالم مجرّداتِ غير محض هم وجود دارد كه حدّ وسط عقول كلّى و مادّيات است و به تعبير بهتر همان بدنهاى برزخى هستند ; بدن برزخى نه مجرّدِ محض است كه به چشم نيايد و نه مادّى محض است ، بلكه روحى است در قالبى كه با اين چشم قابل رؤيت نيست ، به چنين عالمى عالم